تاملاتی در باب سفر جهادی

باسمه تعالی

جناب آقای مهندس زرین

مدیریت محترم دبیرستان مفید 2

با سلام و عرض ارادت خالصانه و محبت دوستانه‌ی خود و دوستانم، نسبت به حضرتعالی و سایر عزیزان و سرورانی که طی سالیان متمادی به امر تعلیم و تربیت همت گماشته اید.

این دومین نامه‌ای است که به محضر حضرتعالی می‌نویسم. خاطره‌ی خوبی از نامه اول ندارم.امروز که نگاه می‌کنم، کم تجربگی و خامی و جوانی و چندی از این دست، در آن اولی مشهود و واضح است. امید که لختی بعدتر که به این نامه می‌نگرم، همچون قسم اول از خامی خجل نباشم!

اما بعد، غرض از تصدیع وقت مبارک، نه این ریزه‌گویی ها که طرح مساله‌ای است که مدیدی دغدغه‌ی حضرتعالی بوده و چندی دغدغه‌ی ما شده است.

نخست آن که؛ بر کسی پوشیده نیست –و اگر باشد، برمن پوشیده نیست- که رویکرد جنابعالی نسبت به فارغ‌التحصیلان مدرسه، چه آن ها که زیرسایه‌ی مدیریت شما تحصیل کرده‌اند و چه آن ها که نکرده‌اند، مثبت و سازنده و رو به جلو بوده است. ما همیشه با آغوش باز شما مواجه شده‌ایم و حتی اگر برخی اوقات، امیدی به اجابت حاجت نبوده است، اما همواره روی خوش و لبخند رعایت، بوده است. و این جای تشکر دارد.

دوم آن که؛ آن چه انتظار دارید، خارج از قاعده نیست. من نیز اگر جای شما بودم، همین می‌کردم و کمتر از این. بلوغ شرط اول واگذاری اختیار تصمیم گیری است و اختیار شرط اول تصاحب امکانات. من نیامده ام که بگویم که «اگر فارغ‌التحصیلان این مدرسه بلوغ ندارند، ریشه اش را باید در دورانی جست که در مدرسه تربیت شده اند!» این حرف را از برخی از دوستان شنیده ام وقبول نکرده ام. چرا که اگر چه بلوغ به تربیت حاصل است اما تربیت، رنگی است که تا به اراده و میل آموخته نشود و به کوره‌ی روزگار، آتش تجربه نبیند، ماندگار و درونی نشود و لذا بلوغی اش در پی نباشد. بگذریم.

سوم آن که؛ هر چه می‌نگرم، مشورت می‌کنم و با دوستان سخن می‌گویم، بیشتر به این نقطه می‌رسم که «مدرسه هیچ برنامه‌ی خاصی برای فارغ‌التحصیلانش ندارد. آن ها را پس از یک دوره طولانی و عمیق، به یک باره در جامعه رها می‌کند به امان خدا. عین خیالش هم نیست!» این عبارت آشنای چندین بار شنیده را می‌پذیرم جز جمله‌ی آخرش. آن هم از آن جهت که با بسیاری از عزیزان و سرورانم در مدرسه سخن گفته ام و می‌دانم که این گونه نیست. اما –خودمانیم- عملا برنامه‌ای هم نیست.

چهارم آن که؛ از آن چه در مذاکرات و معاینات در خاطر دارم، برداشتم این است که مدرسه «برنامه»ی فوق الذکر را در «دادن امکانات» می‌بیند. برنامه این نیست. هرچند باید انصاف داد که با نهاد خاص یا جمعیت خاصی هم روبرو نیست که بتواند مشخصا برایش برنامه ریزی کند. از دیگر سو، اقتضای مشی بالغانه نیز این است که این گروه، خود برای خودشان برنامه ریزی کنند و مدرسه از آن حمایت کند. گمان من این است که ما در این چند ساله بر دو سر محور نشسته‌ایم و نه در مرز تعادل. فارغ‌التحصیل، روش دستوری و رادیکال از بالا به پایین را برنمی تابد. نباید هم بربتابد و اگر بربتابد نشان کاملی از  عدم بلوغ است. پس برنامه ریزی به سبک مدرسه‌ای چیزی نیست که برای او قابل قبول و در عمل اثربخش باشد. از دیگر سو، باید در نظر داشت که تجربه کار تیمی در کشور ما و در شرکت های بزرگ و به بلوغ رسیده که کار حرفه‌ای می‌کنند و مهمترین مساله شان کسب درآمد است بسیار مشکل بوده و با این که کارتیمی قالب خود را پیدا کرده است و فرموله شده است و نیز اجباری است و حتی جریمه مالی برای عدم همکاری در کار تیمی در نظر گرفته شده است، در بسیاری موارد شکست خورده است. چه رسد به این که ما در این جا با یک جمع نیمه بالغ، کم تجربه، بدون تجربیات بزرگ از زندگی واقعی، بدون توان کافی برای برنامه ریزی جمعی، حتی بدون زمان کافی برای وقت گذاشتن جهت این کار جمعی و نیز بدون منافع زودرس مادی روبرو هستیم. رها کردن این جمع به حال خود –به گمان من- همان انصراف از داشتن آن جمع در کنار خود، و رضایت به از هم پاشیدگی آن است. چیزی که امروز -متاسفانه- آن را شاهدیم.

یک سوی محور، برنامه ریزی دستوری و مدرسه‌ای است(دانش‌آموز-معلم، رویکرد فارغ‌التحصیل کاملا وابسته)، و یک سوی محور برنامه ریزی کاملا خودمختار و خود محور است (رویکرد فارغ‌التحصیلان کاملا مستقل). آن سوی نخست محور، شدنی است اما نه مطلوب مدرسه است و نه مطلوب فارغ‌التحصیل؛ و سوی دیگر محور، مطلوب هر دو است اما با شرایط فعلی، نشدنی است.

راه دیگری وجود ندارد؟

پنجم آن که؛ تجربه مختصر این شاگرد کوچک می‌گوید که آن چه که اغلب از آن شکست خورده‌ایم (و به واسطه آن شکست، از سیاست ها و استراتژی های درستمان هم عقب نشسته ایم!) وجود نداشتن برنامه است[1].

ما سیاست هایمان اغلب درست است ولی سیاستی که با برنامه اجرایی پشتیبانی نشود، نتایج اسف باری خواهد داشت[2].

چیزی که از شما شنیده‌ایم، نهایت هوشمندی شما را می‌رساند که از ما برای دادن امکانات و تخصیص بودجه، برنامه می‌خواهید. اما در عین حال در مدرسه با چیز عجیبی طرفیم. سیاست وجود دارد. برنامه وجود ندارد. بودجه‌ی تخصیص داده شده وجود دارد؟![3]  من، شخصا، برای این پارادوکس علتی بهتر از حسن نیت و نشان دادن آن حسن نیت توسط مدرسه نیافتم. حسن نیتی که به ما تعمیم نیافته است. هرچند انصاف باید داد، چیزی که ما طلب کرده‌ایم کمی بیش از چیزی است که مدرسه تخصیص داده است!

ششم آن که؛ چنان چه پیشتر نیز عرض شد، واگذاری امکانات به صورت تام الاختیار به جمع فارغ‌التحصیلان و رها کردن آن را پیشنهاد نمی کنم. اما این اوضاع نیز شایسته‌ی دغدغه های شما و ما، شایسته‌ی نام پرآوازه‌ی این مدرسه، شایسته‌ی پتانسیل شگفت‌انگیز موجود در جمع دانش‌آموختگان و دانش‌آموزان این مدرسه نیست. فرض را بر این بگذاریم که هیچ بلوغ و پتانسیل و قابلیتی در جمع دانش‌آموختگان این موسسه برای اداره و رتق و فتق امور خودشان وجود ندارد. باز هم اگر من جای شما بودم، با توجه به مواردی که در همین بند ذکر کردم، جایی را –تاکید می‌کنم جایی را[4]- اختصاص می‌دادم برای دانش‌اموختگانم. یک نفر را هم از مجموعه‌ی خودم می‌گماردم تا نشان بدهم این مدرسه دانش‌آموختگانش را رها نمی کند. نشان بدهم این مدرسه، مدرسه‌ای است برای یک عمر و نه برای 4 سال دبیرستان. حتی اگرآن ها عقلشان نمی رسید –که اغلب هم نمی رسد و نمی دانند در این مدرسه چه پتانسیل‌های عظیمی برای رشد آینده شان وجود ندارد- من برایشان کاری می‌کردم. و مطمئن بودم که به زحمت اش می‌ارزید. و این حمایت هوشمندانه را تا زمانی که بلوغ کافی بروز پیدا کند ادامه می دادم.

چند بار دعوت شده ام در جلسات هفتگی دوستان دوره های دیگر. این را در همه‌ی آن جلسات گفته ام که «درس خواندن در مدرسه مفید و نظایر آن، مثل درس خواندن در دانشگاه پرینستون می‌ماند. درس را همه جا می‌شود پیدا کرد. بالاخره اگر کسی درس خوان باشد، می‌تواند با پیام نور هم خودش را به کیفیت درس پرینستون –خاصه رشته های مهندسی و علوم محض- برساند. اما مزیت پرینستون یا هاروارد آدم هایی است که آن جا درس می‌خوانند. یا خودشان غولی بوده‌اند و نخبه‌ای بوده‌اند یا خانواده های بزرگ و نخبه‌ای داشته‌اند یا هردو. آشنایی با یک جمع این چنینی –که تقریبا آینده‌ی خوب و پیشرفتشان تضمین شده است- ، برای شما شبکه‌ی اجتماعی قدرتمندی می‌سازد که قیمتش از میلیون ها دلار هم بیشتر است؛ اگر بفهمید و بتوانید استفاده کنید.... »

هفتم آن که؛ این روزها در تدارک جهادی هستیم. هم امر مبارکی است و هم بهانه‌ی مناسبی است. هم خیر است و هم سنت حسنه‌ی مدرسه‌ی مفید. هم کسانی که متولی اش هستند در پی آن امر مبارک هستند و هم برای پی‌گیری و ساماندهی امور به چنین فضایی نیازمندند. اگر شکی در وجود این نیاز هست، ساده است. دستور بفرمایید، برنامه ها و نیازها و اهداف و ... را کتبا و شفاها -وبه طرق دیگری که مد نظر است!- تقدیم حضور خواهیم کرد.

مختصر آن که برای ساماندهی امور جهادی، هماهنگی با مناطق محروم و مذاکره با مسئولین آن و مکاتبات، نیازمند یک فضای مختصر به انضمام یک خط تلفن هستیم. برای مکاتبات نیزآدرس و تلفن مشخص و دائم داشتن می‌تواند برای ارتباط مستمر در طی سالیان دراز اهمیت مشخص داشته باشد. برای ساماندهی مستندات سالیان متمادی جهادی نه جایی داشته‌ایم نه برنامه ای. که بالاخره این اسناد و گزارشات یک جایی جمع شوند و مورد استفاده قرار گیرند. در آینده نزدیک به دنبال ثبت یک سمن[5] هستیم. نیاز به فضای فیزیکی مشخص و خط تلفن برای ثبت آن سمن بدیهی به نظر می‌رسد. جلسات چند نفره میان فارغ‌التحصیلان، نظیر جلسات اتاق فکر جهادی، کماکان در آواره‌گی برگزار می‌شود. یک وقت در اتاق دبیران، یک وقت در نماز خانه، یک وقت در کتابخانه، ارتباط عمومی با جمع فارغ‌التحصیلان کماکان فشل است. نه جایی هست که اطلاعات متمرکزی را از همه‌ی فارغ‌التحصیلان داشته باشد و نگه‌داری کند و نه ما را تا امروز امکانات اولیه ای بوده است که این را تدارک کنیم. راه اندازی مجله ای برای فارغ‌التحصیلان نیز مستلزم یک حداقل هایی است که از آن محرومیم. هر برنامه ای که بخواهد به راه بیفتد و با فارغ‌التحصیلان ارتباط داشته باشد –از جام دوستی گرفته تا جمع آوری کمک برای جهادی- کماکان در آواره‌گی است. یک فارغ‌التحصیل که از درب مدرسه می‌آید داخل نمی داند الآن باید کجا برود. کمکی آورده، کجا تحویل دهد. می‌خواهد در جام دوستی ثبت نام کند، پیش چه کسی برود.... و از این دست موارد که اگر لازم می‌دانید، به تفصیل قابل طرح و ارائه است.

و نیز جهت حصول اطمینان خاطر، مسئولین امر، حاضر به اضمان تضمین های نظری و عملی مورد نیاز  جهت تامین نظر مدرسه برای جلوگیری از بحران ها و بی نظمی های احتمالی آینده، می‌باشند.

نفرمایید که کارشان با یک کمد در راهرو و کامپیوترهای سایت و تلفن دفتر راه می‌افتد. چرا که اگر بناست امکانات این باشد، موبایل بنده و لپ تاپ اخوی و کمد منزل ابوی هم می‌تواند کارشان را راه بیندازد! تازه، دوندگی و منت و مسئولیت و پاسخگویی هم ندارد!

زیاده عرضی نیست جز آرزوی توفیق روزافزون و عمر با عزت و سلامتی مستمر و نشاط مکرر

برای شما و همه همکاران محترمتان

اندکی با تو بگفتم غم دل، ترسیدم

که دل آزرده شوی، ور نه سخن بسیار است

محسن حاجی کریمی ساری

دبیر شورای جهادی 86-87

13/8/1386

رونوشت:

جناب آقای مهندس فوم